کتاب «منطق تطبیقی» تألیف دکتر اسدالله فلاحی، عضو هیئت علمی گروه منطق موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، اثر شایسته تقدیر سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش منطق شناخته شد.

نوشته شده در تاریخ ۲۲:۳۸:۰۰ ۱۳۹۶/۱۱/۱۹ و در حوزه های تک صفحه ای - ۰ نظر
کتاب «منطق تطبیقی» تألیف دکتر اسدالله فلاحی، عضو هیئت علمی گروه منطق موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، اثر شایسته تقدیر سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش منطق شناخته شد.
حکمت و فلسفه: کتاب «منطق تطبیقی» تألیف دکتر اسدالله فلاحی، عضو هیئت علمی گروه منطق موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، اثر شایسته تقدیر سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش منطق شناخته شد.

آثار برگزیده و شایسته تقدیر سی ‌و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در مراسمی با حضور دکتر حسن روحانی رییس جمهوری معرفی شدند. در این مراسم از 12 اثر برگزیده و 43 اثر شایسته تقدیر با اهدای لوح تجلیل شد.این آثار در 11 موضوع تاریخ، جغرافیا، کودک و نوجوان، ادبیات، کلیات، فلسفه و روانشناسی، دین، علوم اجتماعی، علوم خالص، علوم کاربردی، هنر و زبان و 72 گروه بررسی و انتخاب شدند.

کتاب «منطق تطبیقی» تألیف دکتر اسدالله فلاحی، عضو هیئت علمی گروه منطق موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، اثر شایسته تقدیر سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در بخش منطق شناخته شد.

از اینرو خلاصه‌ای از محتوای این کتاب منتخب سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران تقدیم می‌گردد:

منطق سینوی و منطق جدید دو دوره از ادوار تاریخ منطق هستند که در زمان‌ها و مکان‌های متفاوت و با اهداف گوناگون شکل گرفته‌اند و از سوی اندیشندان بزرگی نقد شده و گسترش یافته‌اند. همین سبب شده تا برخی از معاصران گمان کنند که این دو منطق دو فضای فکری و دو پارادایم علمی سنجش‌ناپذیرند و هر گونه مقایسه میان آنها از پیش محکوم به شکست است. بر خلاف این دسته، بسیاری از معاصران بر این باورند که روح حاکم بر این دو منطق یکی است و بذرهای بسیاری از پیش‌رفت‌های منطق جدید در منطق سینوی یافت می‌شود، چنان که بسیاری از نوآوری‌ها در منطق سینوی خود به صورت جنینی در منطق ارسطویی نهفته بوده است.
در این کتاب، تلاش شده است تا با یاری گرفتن از شاخه‌های منطق جدید (مانند منطق مرتبۀ اول (= منطق گزاره‌ها، محمول‌ها و این‌همانی)، منطق مرتبۀ دوم، منطق وجود، منطق زمان، منطق موجهات و منطق ربط) مفاهیم پایه‌ای و قواعد بنیادی در منطق سینوی (مانند قضیه‌های حقیقیه، خارجیه و ذهنیه، شرطی‌های لزومی، عنادی و اتفاقی، ماده و جهت، معانی ضرورت و امکان، حمل‌های اولی و شایع، مفاهیم وجود و این‌همانی، موجبه‌های معدولة المحمول و سالبة المحمول، حملیۀ مردّدة المحمول، قاعدۀ فرعیه، عکس نقیض قدما و متأخران، قیاس‌های شرطی و بسیاری دیگر) بازتفسیر و ارزیابی شوند.
این کتاب نشان می‌دهد که درک دقت‌های نهفته در آثار منطق‌دانان سینوی بدون یاری گرفتن از شاخه‌های منطق جدید تا چه اندازه دشوار است و یافتن ابهام‌های فراوان و خطاهای گاه و بی‌گاه در این آثار و اصلاح آنها به کمک دانش روز چه آسان و شدنی است. ناگفته پیدا است که نه تنها می‌توان به کمک منطق جدید به پیراستن منطق سینوی پرداخت، بلکه می‌توان با استفاده از ژرف‌اندیشی‌های منطق‌دانان سینوی، قلم‌روهای تازه‌ای را در برابر منطق جدید و فلسفۀ منطق معاصر گشود و شاخه‌های تازه‌تری را به این درخت تنومند پیوند زد و میوه‌های نوبرانه‌ای از آن برچید، کاری که در نوشته‌های غربیان معاصر پیوسته در حال انجام است و با هم‌یاری منطق، ریاضیات و فلسفه، شاهد نوآوری‌های شگفت در هر سه حوزه هستیم.

در چکیده پشت جلد کتاب می خوانیم:

منطق سینوی و منطق جدید یک روح هستند در دو بدن: بدن یک کودک خردسال و بدن یک جوان نورسیده و تنومند.برخلاف دیدگاه برخی از معاصران که هر گونه سنجش و مقایسه‌ای میان این دو منطق را ممکن نمی‌دانند، نویسندۀ کتاب بر این باور است که منطق جدید صورت بسط‌یافتۀ منطق سینوی است که به نوبۀ خود تکامل یافتۀ منطق ارسطویی به شمار می‌رود. در این کتاب، تلاش شده است تا مفاهیم پایه‌ای و قواعد بنیادی در منطق سینوی به کمک شاخه‌های منطق جدید بازتفسیر و ارزیابی شوند. این کتاب نشان می‌دهد که درک دقت‌های نهفته در آثار منطق‌دانان سینوی بدون یاری گرفتن از شاخه‌های منطق جدید تا چه اندازه دشوار است و یافتن ابهام‌های فراوان و خطاهای گاه و بی‌گاه در این آثار و اصلاح آنها به کمک دانش روز چه آسان و شدنی است. آشکار است که با درک درست از گذشته می‌توان به طرح پرسش‌هایی نو برای اکنون پرداخت و در ساختن آینده سهیم بود.

 

دکتر اسدالله فلاحی در مصاحبه ای  که در زیر می آید مختصری از زندگینامه علمی خود و نکات پراهمیت کتاب منطق تطبیقی را اینگونه بر می شمارند:

به صورت خلاصه در مورد خودتان و سوابق علمی‌تان بنویسید.
من دانش‌آموختۀ حوزه و دانشگاه هستم. چهار سال درس خارج فقه و اصول را در حوزۀ علمیۀ قم، کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفۀ غرب را در دانشگاه مفید قم و دکترای فلسفۀ منطق را در دانشگاه تربیت مدرس گذرانده‌ام. زمان دانشجویی دکترا، سه سال پژوهشگر منطق در دانشگاه مفید قم بودم و پس از دفاع از رساله، چهار سال در دانشگاه زنجان بودم و شش سال است که در مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران هستم.
در سال‌های پس از دکتری، به دلیل تدریس کتاب نسبتا ضعیف المنطق اثر مرحوم مظفر در مقطع کارشناسی فلسفه و نیز کمبود آثار در زمینۀ تطبیق منطق سینوی به منطق جدید، تلاشم را روی تطبیق این دو منطق متمرکز کردم و سعی کردم کتاب مظفر را به زبان منطق جدید معرفی کنم تا دانشجویان آهسته آهسته و گام به گام با زبان منطق جدید آشنا شوند که حاصل آن جزوه‌ای به‌روز شونده با نام «درس‌نامۀ منطق تطبیقی» در وبلاگی به نام «منطق در ایران» بود به همراه تعدادی مقاله و یک کتاب به نام «منطق خونجی» که ایده‌های خلاقانۀ بزرگ‌ترین منطق‌دان سینوی پس از ابن‌سینا را به زبان منطق جدید بیان می‌کند. البته در کنار اینها، کتابی نیز به نام «آشنایی با منطق ربط» نوشته‌ام که فصل آخر آن تطبیق مباحث کتاب با منطق سینوی است.

- درباره کتاب منطق تطبیقی، موضوع و سرفصلهای آن به صورت خلاصه توضیحی بفرمایید. (خلاصه‌ای بسیار کوتاه برای معرفی اولیه اثر و موضوع آن)
این کتاب، تطبیق منطق جدید و منطق سینوی است تا بر پایۀ آن، بتوانیم نقاط قوت و ضعف هر یک را دریابیم و در پی آن، به تکمیل و توسعۀ هر دو بیندیشیم. در این کتاب، شاخه‌های منطق جدید را پایه گرفته‌ایم و مباحث منطق سینوی را در هر مورد بررسیده‌ایم. فصل‌های عمدۀ کتاب، منطق گزاره‌ها، منطق محمول‌ها، منطق سورها، منطق این‌همانی، منطق وجود، منطق مرتبۀ دوم و منطق ربط است. منطق‌دانان سینوی، بدون این تقسیم‌بندی‌ها، دربارۀ هر یک از این منطق‌ها سخنانی گفته‌اند که بسیاری از آنها تا کنون کاوش نشده و اگر پژوهشی صورت گرفته، پژوهش دربارۀ آنها در آغاز راه است و تا رسیدن به انجام کار، راهی بس دراز در پیش است.

- چه شد که تصمیم به نگارش این اثر گرفتید؟ (هدف و انگیزه نگارش؟)
اولا، درسی به عنوان «منطق تطبیقی» در دورۀ کارشناسی ارشد برخی دانشگاه‌ها (مانند دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه امام صادق (ع)) پایه گذاری شده است که هیچ منبع واحد و منسجمی دربارۀ آن وجود ندارد و استاد و دانشجو با انبوهی از مقالات و تعدادی از کتاب‌ها از نویسندگانی با رویکردهای بسیار متفاوت و به زبان‌های گوناگون (فارسی، عربی، انگلیسی، ترکی و آلمانی) روبرو است که احاطه بر آنها در یک درس دو واحدی امکان پذیر نمی‌باشد. کتاب منطق تطبیقی تلاشی برای انسجام‌بخشی به این انبوه فراوان و آماده ساختن متنی برای استادان این درس می‌تواند به شمار رود که با معرفی مجموعۀ مقالات و کتاب‌های منبع در هر بحث، استاد می‌تواند مطالب مربوطه را با نگاهی به این آثار و با سلیقۀ خود در کلاس تدریس کند و دانشجو را به منابع یاد شده ارجاع دهد.
ثانیا، دربارۀ منطق تطبیقی، به گمان نگارنده، تلقی‌های بسیار نادرستی میان اساتید منطق و فلسفه در جریان است که متأسفانه هرگز در یک گفتمان واحد قرار نگرفته‌اند تا غث و سمین آنها آشکار شود. کتاب منطق تطبیقی می‌تواند تلقی بنده را به صورت منسجم در برابر دیدگان اساتید منطق و فلسفه بگذارد و آنان را که مخالفت‌های حضوری و غیابی دربارۀ آثار بنده می‌کنند یاری رساند که به صورت منسجم به نقد این دیدگاه‌ها بپردازند یا دست کم، به صورت منسجم به نگارش تلقی‌های خویش از منطق تطبیقی همت گمارند و این بندۀ کمترین و دیگرانی را که شاید تحت تأثیر دیدگاه‌های بنده هستند از جهل مرکب به در آورند.
ثالثا، دریغا که بر خلاف غربی‌ها، که تاریخ منطق خویش را نگاشته‌اند، ما هم‌چنان تاریخ منطق در جهان اسلام را نادیده انگاشته‌ایم و کتابی در خور در این زمینه ننوشته‌ایم. کتاب منطق تطبیقی گوشه نگاهی به تاریخ منطق سینوی نیز داشته است و امید دارد که مطالب تاریخی جمع آوری شده در آن، در آینده‌ای دور یا نزدیک، کمکی به حرکت به سوی نگارش آثاری ارزش‌مند در تاریخ منطق سینوی کند.
- ویژگی بارز و وجه ممیزه کتاب شما از سایر آثار مشابه چیست؟ (اگر پیش از این اثر، کتابی در این زمینه و با این موضوع نگاشته شده است).
پیش از این چندین کتاب با رویکرد تطبیقی نگاشته شده است که فهرستی از آنها را در ادامه خواهم گفت. ویژگی بارز و وجه ممیزۀ کتاب منطق تطبیقی این است که گسترۀ بزرگی از مباحث منطق جدید و منطق سینوی را در بردارد و پژوهش‌های چند دهۀ اخیر را بازتاب داده است. این دو ویژگی (گستردگی مباحث و بازتاب پژوهش‌ها) در هیچ یک از آثار دیگر وجود ندارد. این آثار عبارت‌اند از:
مصاحب، غلامحسین، (1334)، «مبحث پنجم: اصول منطق صورت کلاسیک»، در کتاب مدخل منطق صورت، تهران، دانشگاه تهران.
نبوی، لطف الله، (1381)، منطق سینوی به روایت نیکلاس رشر، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
موحد، ضیاء، (1382)، از ارسطو تا گودل، تهران، هرمس. (بخش‌های اول و دوم).
فاخوری، عادل، (1387)، منطق قدیم از دیدگاه منطق جدید (مترجم: غلامرضا ذکیانی)، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
موحد، ضیاء، (1394)، تأملاتی در منطق ابن سینا و سهروردی، تهران، هرمس.

- مخاطبان اصلی این کتاب چه کسانی هستند؟
استادان، دانشجویان و پژوهشگران در حوزۀ فلسفه و منطق.

- قصد ادامه، گسترش و بسط این موضوع در قالب آثار یا ... را دارید؟
کتاب منطق تطبیقی هرچند کوشیده است بسیاری از مباحث را در بر گیرد و پژوهش‌های موجود را بازتاب دهد اما بدون تردید، مباحث بسیاری چه در منطق سینوی و چه در منطق جدید هست که هم‌چنان نیازمند کارهای تطبیقی است و بسیاری از پژوهش‌های معاصر در اروپا، آمریکا و جهان اسلام به دست من نرسیده و من با بسیاری از آن زبان‌ها ناآشنا هستم و کار گروهی تعداد زیادی پژوهشگر لازم است که به حوزه‌های مختلف سرکشی کنند و دیدگاه‌ها را بررسی نمایند و بهترین‌ها را برگزینند.

دکتر اسدالله فلاحی در مقدمه  این کتاب بیان موجز و مفیدی در بیان اهمیت منطق تطبیقی و پیشینه منطق جدید با منطق سینوی، گستره آن و فصل های کتاب آورده است .

همچنین برای مطالعه بیشتر، مصاحبه دکتر فلاحی با نشریه رهنامه پژوهش درباره منطق تطبیقی بسیار وزین و مفید است، می توانید این  مطلب را از مستندات سمت چپ دانلود نمایید.

معاونت پژوهشی ضمن تبریک این موفقیت به ایشان، توفیق هرچه بیشتر ایشان را در فعالیتهای علمی پیش روی از خداوند متعال خواستار است.